शेतकऱ्यांसाठी पाणी ही सर्वात मोठी गरज आहे. अनेक शेतकऱ्यांच्या शेतात जुनी विहीर आहे, पण पाणी नाही, किंवा विहीर कोसळलेली, गाळाने भरलेली, कडे तुटलेली आहे.
अशा परिस्थितीत नवीन विहीर खोदणं शक्य नसताना, जुनी विहीर दुरुस्तीसाठी सरकारकडून आर्थिक मदत मिळते का? हा प्रश्न अनेक शेतकरी विचारत आहेत.
👉 उत्तर आहे – होय.
राज्य सरकारच्या विविध योजनांतर्गत जुन्या विहिरींच्या दुरुस्तीसाठी अनुदान (Grant) देण्यात येते.
या लेखात तुम्हाला आजचा अपडेट, अनुदान किती मिळतं, अर्ज कुठे करायचा आणि कोण पात्र आहे हे सविस्तर समजेल.
जुनी विहीर दुरुस्ती योजना – आजचा अपडेट
आज अनेक शेतकरी एका मोठ्या समस्येला सामोरे जात आहेत — पाणी आहे, पण विहीर चालू नाही.
नवीन विहीर खोदणं सध्या प्रत्येक शेतकऱ्याला परवडेलच असं नाही. खर्च वाढलेला आहे, पाण्याची पातळी खालावलेली आहे आणि मंजुरी मिळवणंही अवघड झालं आहे.
याच पार्श्वभूमीवर, सध्या जलसंधारण, कृषी आणि ग्रामीण विकास विभागांतर्गत जुनी विहीर दुरुस्ती कामांना प्राधान्य दिलं जात आहे. कारण सरकारलाही आता हे स्पष्टपणे जाणवत आहे की —
- नवीन विहीर खोदणं खूप महाग पडलं आहे
- भूजल पातळी सातत्याने खाली जात आहे
- जुन्या विहिरी वापरात आणणं हे अधिक शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक आहे
👉 म्हणूनच, आजच्या परिस्थितीत नवीन विहीरपेक्षा जुनी विहीर दुरुस्त करण्याला जास्त संधी दिली जात आहे.
जुन्या विहिरीसाठी सरकार पैसे का देते?
अनेक शेतकरी असा प्रश्न विचारतात — “सरकार जुनी विहीर दुरुस्तीसाठी पैसे का देते?”
यामागे केवळ योजना नाही, तर पाण्याचं दीर्घकालीन नियोजन आहे.
सरकारचा उद्देश स्पष्ट आहे:
- आधीपासून उपलब्ध असलेले जलस्रोत टिकवून ठेवणे
- शेतकऱ्यांचा अनावश्यक खर्च कमी करणे
- कमी पाण्यात जास्त क्षेत्र सिंचनाखाली आणणे
- पाण्याचा अपव्यय टाळणे आणि पाणी साठवण वाढवणे
👉 एक जुनी विहीर नीट दुरुस्त झाली, तर नवीन विहिरीच्या अर्ध्या खर्चात शेतात पुन्हा सिंचन सुरू होऊ शकतं — आणि हेच सरकारला अपेक्षित आहे.
कोणत्या प्रकारच्या दुरुस्तीसाठी अनुदान मिळते?
जुनी विहीर म्हणजे फक्त खोदलेली जागा नाही, तर एक पूर्ण जलस्रोत असतो. त्यामुळे दुरुस्तीही विविध प्रकारची असू शकते. खालील कामांसाठी अनुदान दिलं जातं:
- विहिरीतील साचलेला गाळ काढणे (Desilting)
- विहिरीचे कडे मजबूत करण्यासाठी बांधकाम
- कोसळलेली किंवा धोकादायक विहीर दुरुस्त करणे
- पिल्लर / रिंग बसवून विहीर सुरक्षित करणे
- पाणी साठवण क्षमता वाढवण्यासाठी आवश्यक सुधारणा
👉 म्हणजेच, नवीन विहीर नसली तरी जुनी विहीर पूर्णपणे उपयोगात आणता येते, हीच या योजनेची खरी ताकद आहे.
किती अनुदान मिळू शकतं?
अनुदानाबाबत शेतकऱ्यांमध्ये नेहमीच उत्सुकता असते. प्रत्यक्षात अनुदानाची रक्कम पुढील गोष्टींवर अवलंबून असते:
- कोणती योजना आहे
- जिल्हा आणि तालुक्याची प्राधान्य यादी
- दुरुस्ती कामाचा प्रकार आणि अंदाजे खर्च
काही योजनांमध्ये:
- एकूण खर्चाच्या 50% ते 75% पर्यंत अनुदान दिलं जातं
- उर्वरित खर्च शेतकऱ्याचा सहभाग म्हणून अपेक्षित असतो
⚠️ लक्षात ठेवा: अचूक रक्कम जिल्हानिहाय बदलू शकते, त्यामुळे स्थानिक कार्यालयातून माहिती घेणं महत्त्वाचं आहे.
अर्ज कुठे आणि कसा करायचा?
जुनी विहीर दुरुस्ती योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया फार गुंतागुंतीची नाही, पण एक गोष्ट अत्यंत महत्त्वाची आहे — मंजुरी मिळाल्याशिवाय काम सुरू करू नका.
शेतकरी खालील ठिकाणी अर्ज करू शकतात:
- तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय
- ग्रामसेवक / पंचायत समिती
- संबंधित योजना पोर्टल (जिथे ऑनलाइन अर्जाची सुविधा आहे)
👉 आधी अर्ज, मग तपासणी, त्यानंतर मंजुरी आणि मगच काम — हा क्रम पाळणं अत्यावश्यक आहे.
कोण पात्र आहे? कोण अपात्र?
पात्र शेतकरी:
- स्वतःच्या नावावर जमीन असलेले शेतकरी
- शेतात आधीपासून जुनी विहीर अस्तित्वात असणे
- यापूर्वी त्याच दुरुस्ती कामासाठी अनुदान न घेतलेले शेतकरी
अपात्र ठरू शकणारे:
- जमीन नावावर नसलेली असल्यास
- आधीच पूर्ण अनुदान घेऊन काम पूर्ण केले असल्यास
- आवश्यक कागदपत्र अपूर्ण किंवा चुकीची असल्यास
👉 त्यामुळे अर्ज करण्याआधी पात्रतेची खात्री करून घेणं फार गरजेचं आहे.
आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना खालील कागदपत्रांची तयारी ठेवा:
- 7/12 उतारा
- आधार कार्ड
- बँक पासबुक
- विहिरीचा सध्याचा फोटो
- अर्ज नमुना
ही कागदपत्रे पूर्ण आणि योग्य असतील, तर अर्ज प्रक्रिया जलद होते.
नवीन विहीर vs जुनी विहीर दुरुस्ती – काय फायदेशीर?
| मुद्दा | नवीन विहीर | जुनी विहीर दुरुस्ती |
|---|---|---|
| खर्च | जास्त | कमी |
| मंजुरी | कठीण | सोपी |
| वेळ | जास्त | कमी |
| पर्यावरण | धोका | सुरक्षित |
शेतकऱ्यांसाठी इतर महत्त्वाच्या योजना
(या योजनांमधून थेट आर्थिक लाभ मिळतो)
Kuldip Deshmukh
मी Marathi मध्ये पैसे, planning, सरकारी योजना, शेती आणि middle-class आयुष्याशी संबंधित विषय सोप्या भाषेत मांडतो. confusion नाही, panic नाही — फक्त clarity.
अशाच सरकारी योजनांच्या अपडेट्ससाठी आमच्या whatsapp Group नक्की जॉईन करा!
Tags: #जुनी_विहीर_दुरुस्ती_योजना #विहीर_अनुदान #शेतकरी_योजना #जलसंधारण #पाणी_योजना #कृषी_योजना #ग्रामीण_विकास #शेतकरी_मदत #सिंचन_योजना #MaharashtraFarmers #vishaypaishyacha
⚠️ Disclaimer
हा लेख उपलब्ध सरकारी मार्गदर्शक तत्त्वे व जिल्हास्तरीय माहितीनुसार तयार करण्यात आला आहे. योजना व अनुदान अटी जिल्हानिहाय बदलू शकतात.