ग्रामीण भागातील महिलांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करता यावा, बचत गटाचे आर्थिक व्यवहार मजबूत व्हावेत आणि महिलांचे उत्पन्न वाढावे यासाठी सरकारकडून Self Help Groups (SHGs) ना विविध प्रकारचे आर्थिक सहाय्य दिले जाते. विशेषतः DAY-NRLM अंतर्गत महिला बचत गटांना Revolving Fund, Community Investment Fund आणि बँक कर्जाशी जोडण्याची व्यवस्था आहे. देशभरात 10.05 कोटी ग्रामीण कुटुंबे सुमारे 92 लाख SHGs मध्ये संघटित करण्यात आली आहेत.
मात्र सोशल मीडियावर सध्या फिरणारा “प्रत्येक नोंदणीकृत बचत गटाला थेट ₹60,000 मोफत मिळणार” हा दावा सरसकट योग्य समजू नये. केंद्र सरकारच्या अधिकृत Lakhpati Didi/DAY-NRLM माहितीनुसार पात्र SHG साठी Revolving Fund ची रक्कम ₹20,000 ते ₹30,000 अशी नमूद आहे, तर Community Investment Fund अंतर्गत पात्र SHGs आणि त्यांच्या federations साठी प्रति SHG कमाल ₹2.50 लाखांपर्यंत सहाय्याची तरतूद आहे. राज्यस्तरावर किंवा विशिष्ट कार्यक्रमांत सहाय्याची रचना वेगळी असू शकते.
महिला बचत गटांना कोणकोणती आर्थिक मदत मिळू शकते?
बचत गटासाठी सर्वात महत्त्वाची सुविधा म्हणजे केवळ अनुदान नव्हे, तर गटाला औपचारिक बँकिंग व्यवस्थेशी जोडणे. DAY-NRLM अंतर्गत Revolving Fund मुळे गटाचा स्वतःचा corpus वाढवून सदस्यांमध्ये अंतर्गत कर्ज व्यवहार करण्यास मदत होते. Community Investment Fund चा वापर सदस्यांच्या सामाजिक-आर्थिक आणि उत्पन्नवाढीच्या उपक्रमांसाठी कर्जपुरवठा करण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
महिला बचत गटांसाठी ₹20 लाखांपर्यंत collateral-free bank loan ची सुविधा नमूद करण्यात आली आहे. तसेच ₹3 लाखांपर्यंतच्या पात्र bank credit वर बँकेचा lending rate आणि 7% दर यातील फरक भरून काढण्यासाठी interest subvention ची व्यवस्था आहे. त्यामुळे “सर्व महिलांना थेट 7% व्याजाने ₹3 लाख मिळतात” असे म्हणण्यापेक्षा पात्र महिला SHG साठी ही interest-subvention सुविधा आहे, असे समजणे अधिक अचूक ठरेल.
महाराष्ट्रातील महिला बचत गटांनी कुठे माहिती घ्यावी?
महाराष्ट्रात DAY-NRLM ची अंमलबजावणी महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान (UMED/MSRLM) अंतर्गत केली जाते. या अभियानाचा उद्देश ग्रामीण गरीब आणि विशेषतः महिलांना Self Help Groups मध्ये संघटित करून आर्थिक सेवा, कौशल्य विकास आणि शाश्वत उपजीविकेच्या संधी उपलब्ध करून देणे हा आहे.
त्यामुळे नवीन महिला बचत गट तयार करायचा असेल, तुमचा गट आधीपासून कार्यरत असेल किंवा व्यवसायासाठी कर्ज/आर्थिक सहाय्य हवे असेल, तर स्थानिक UMED/MSRLM यंत्रणा, ग्रामस्तरीय संघ, बचत गट federation किंवा संबंधित बँक शाखेकडून आपल्या गटासाठी लागू असलेल्या सध्याच्या सुविधा तपासणे योग्य ठरेल. गटाची नियमित बचत, बैठका, अंतर्गत कर्ज व्यवहार, नोंदी आणि आर्थिक शिस्त bank linkage मध्ये महत्त्वाची ठरते.
या पैशातून कोणता व्यवसाय सुरू करता येऊ शकतो?
महिला बचत गटाच्या सदस्यांना उपलब्ध वित्तीय सहाय्याचा उपयोग पात्रतेनुसार शेतीपूरक व्यवसाय, पशुपालन, दुग्ध व्यवसाय, खाद्यपदार्थ निर्मिती, मसाले, पापड-लोणचे, शिवणकाम, किरकोळ व्यवसाय किंवा इतर micro-enterprise सुरू किंवा वाढवण्यासाठी करता येऊ शकतो. DAY-NRLM चा भर महिलांना केवळ कर्ज उपलब्ध करून देण्यावर नसून micro-enterprises आणि sustainable livelihoods वाढवण्यावरही आहे.
हे देखील वाचा: महिला बचत गटांसाठी मोठी संधी! मोफत Drone Training अन् कमाईचा नवा मार्ग; ‘नमो ड्रोन दीदी’ योजनेचा असा घ्या लाभ
सर्वात महत्त्वाची सूचना
“10 महिला एकत्र करा आणि लगेच ₹60,000 मोफत मिळवा” अशा व्हायरल मेसेजवर विश्वास ठेवून कोणालाही पैसे देऊ नका. ₹60,000 चा सरसकट केंद्रीय लाभ असल्याची पुष्टी उपलब्ध DAY-NRLM च्या अधिकृत माहितीत होत नाही. तुमच्या राज्यात किंवा जिल्ह्यात स्वतंत्र अतिरिक्त सहाय्य उपलब्ध असल्यास त्याचे नियम वेगळे असू शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित सरकारी यंत्रणेकडून खात्री करा.
अधिकृत माहितीसाठी Lakhpati Didi – Financial Assistance आणि केंद्र सरकारच्या DAY-NRLM संदर्भातील अधिकृत माहितीकडे पाहता येईल.
👉 तुमचा महिला बचत गट किती वर्षांपासून सुरू आहे आणि तुम्हाला कोणता व्यवसाय सुरू करायचा आहे? कमेंटमध्ये सांगा.
