El Nino: प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या तापमानातील बदलांमुळे विकसित झालेला El Nino आता अधिक तीव्र होण्याचा अंदाज आहे. WMOच्या सप्टेंबर 2026 च्या अपडेटनुसार El Nino सप्टेंबर-नोव्हेंबर 2026 आणि डिसेंबर 2026-फेब्रुवारी 2027 या कालावधीत टिकण्याची शक्यता जवळपास 100% असून, वर्षअखेरीस तो ‘very strong’ पातळीवर पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
या पार्श्वभूमीवर पुढील काही महिने तापमान, पाऊस आणि दुष्काळाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरू शकतात. WMOच्या मते अतिशय मजबूत El Nino मुळे जगभरातील पर्जन्यमान आणि तापमानाच्या पद्धतींमध्ये मोठे बदल होऊ शकतात आणि काही भागांमध्ये दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा किंवा अतिवृष्टीचा धोका वाढू शकतो. मात्र, एखाद्या विशिष्ट राज्यात किंवा जिल्ह्यात नेमका किती परिणाम होईल हे El Ninoच्या आधारावर निश्चित सांगता येत नाही.
El Nino म्हणजे नेमकं काय?
प्रशांत महासागराच्या विषुववृत्तीय भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा वाढले की El Nino परिस्थिती विकसित होते. NOAAच्या पद्धतीनुसार Nino-3.4 भागातील समुद्राच्या तापमानातील बदलांचा वापर ENSO स्थिती ठरवण्यासाठी केला जातो.
हे नक्की वाचा: बीड दुष्काळ : लहान लहान मुलं घरी पोटासाठी घर सोडावी लागतात दुष्काळाचं भयानक वास्तव
सध्या परिस्थिती किती मजबूत?
NOAAच्या सप्टेंबर 2026 च्या अंदाजानुसार ऑक्टोबर-नोव्हेंबर-डिसेंबर 2026 (OND) मध्ये El Nino असण्याची शक्यता 100% आणि very strong श्रेणीची शक्यता 98% दर्शवण्यात आली आहे. डिसेंबर 2026-फेब्रुवारी 2027 (DJF) साठीही El Niñoची शक्यता 100% असून very strong श्रेणीची शक्यता 75% आहे.
महाराष्ट्रासाठी याचा अर्थ काय?
महाराष्ट्रात यावर्षी दुष्काळाची परिस्थिती आधीच गंभीर आहे. त्यामुळे पुढील काही महिन्यांतील तापमान, बाष्पीभवन आणि उपलब्ध पाणीसाठ्यांवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. मात्र “El Ninoमुळे महाराष्ट्रात पुढील तीन महिने निश्चितच दुष्काळ वाढणार” असा निष्कर्ष सध्याच्या जागतिक अंदाजातून थेट काढता येत नाही.
तुम्ही दिलेल्या मुलाखतीतील श्रीनिवासकर, APJ Abdul Kalam Astronomy & Space Science Centreचे संचालक, यांनी आगामी काळातील तीव्र El v आणि त्याचे संभाव्य परिणाम याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते सध्याचा El Nino पुढील काही महिन्यांत अतिशय मजबूत होऊ शकतो; त्यानंतर 2027 मध्ये परिस्थिती न्यूट्रलकडे जाण्याची शक्यता असल्याने पुढील पावसाळ्याबाबत तुलनेने सकारात्मक संकेत दिसू शकतात. हा त्यांचा अंदाज आहे; अधिकृत पावसाळी अंदाज म्हणून तो पाहू नये.
पुढचा पावसाळा चांगला होईल का?
सध्याच्या ENSO मॉडेलमध्ये 2027च्या सुरुवातीपासून El Nino कमकुवत होण्याची शक्यता दिसते. NOAAच्या अंदाजात मार्च-मे 2027 पर्यंत El Ninoची शक्यता 82% असून त्यानंतर एप्रिल-जूनमध्ये Neutral स्थितीची शक्यता 55% पर्यंत वाढते.
म्हणून 2027चा मान्सून आत्ताच निश्चितपणे चांगला किंवा खराब असे सांगणे योग्य नाही. पुढील महिन्यांतील समुद्राचे तापमान, IOD आणि भारतीय मान्सूनशी संबंधित अधिकृत अंदाज पाहिल्यानंतरच चित्र स्पष्ट होईल.
सध्या सर्वात महत्त्वाची गोष्ट
El Nino हा जागतिक हवामानावर परिणाम करणारा घटक आहे; तो एखाद्या प्रदेशातील हवामानाचा निश्चित निकाल ठरवत नाही. WMOनेही स्थानिक पातळीवरील अधिक अचूक माहितीसाठी राष्ट्रीय हवामान सेवांचे आणि प्रादेशिक हवामान केंद्रांचे अंदाज पाहण्याचे आवाहन केले आहे.
महाराष्ट्रातील दुष्काळ, पाणीसाठे आणि आगामी हवामानासाठी IMDचे स्थानिक अंदाज आणि महाराष्ट्रातील अधिकृत हवामान/जलस्रोत माहिती नियमितपणे तपासणे महत्त्वाचे आहे.
💬 तुमच्या गावात सध्या पाण्याची परिस्थिती कशी आहे?
धरणात पाणी आहे पण गावात टंचाई आहे का? की विहिरी-बोअर पूर्णपणे आटले आहेत? तुमचा जिल्हा आणि तालुका कमेंटमध्ये सांगा.
Disclaimer:
ही माहिती WMO/NOAAच्या हवामान अंदाजांसह उपलब्ध मुलाखतीतील तज्ज्ञांच्या मतावर आधारित आहे. El Niñoचा परिणाम प्रदेशानुसार वेगवेगळा असू शकतो. त्यामुळे महाराष्ट्रातील स्थानिक हवामान किंवा आगामी मान्सूनबाबत निश्चित निष्कर्ष म्हणून ही माहिती घेऊ नये. अंतिम हवामान अंदाजासाठी IMD आणि संबंधित अधिकृत स्रोतांचा संदर्भ घ्यावा.
