Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana: शेतकरी हा आपल्या राज्याचा आणि देशाचा कणा आहे. रात्रंदिवस शेतात काम करत असताना अनेकदा शेतकऱ्यांना दुर्दैवी अपघातांना सामोरे जावे लागते. अशा अनपेक्षित कठीण काळात शेतकरी आणि त्यांच्या कुटुंबाला भक्कम आर्थिक आधार देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana सुरू केली आहे.
या योजनेअंतर्गत अपघातग्रस्त शेतकऱ्याला किंवा त्याच्या कुटुंबाला मृत्यू अथवा अपंगत्व आल्यास २ लाख रुपयांपर्यंतची मदत ‘थेट लाभ हस्तांतरण’ (DBT) द्वारे बँक खात्यात दिली जाते. या सविस्तर लेखामध्ये आपण या योजनेचे फायदे, पात्रता निकष, अपवाद आणि अर्ज कसा करावा याबद्दल संपूर्ण माहिती घेणार आहोत.
1. Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana चे मुख्य तपशील
या योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी काही महत्त्वाचे तपशील लक्षात घेणे गरजेचे आहे:
- २४ तास संरक्षण: ही योजना निर्धारित कालावधीत दररोज २४ तासांसाठी (24/7) लागू असेल.
- कुटुंबाला संरक्षण: नोंदणीकृत खातेधारक शेतकरी आणि त्यांच्या कुटुंबातील नोंदणी नसलेला कोणताही १ सदस्य (यापैकी कोणालाही अपघात किंवा अपंगत्व आल्यास) या योजनेअंतर्गत लाभासाठी पात्र राहतील.
- स्वतंत्र लाभ: इतर कोणत्याही संस्थेद्वारे किंवा वैयक्तिक शेतकऱ्यांद्वारे राबवल्या जाणाऱ्या अपघात विमा योजनेशी या योजनेचा संबंध नाही. या योजनेचा लाभ पूर्णपणे स्वतंत्र आहे.
- सुलभ कागदपत्रे: या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी सरकारी ठरावात (जी. आर.) विहित केल्याखेरीज इतर कोणतीही अतिरिक्त कागदपत्रे सादर करण्याची आवश्यकता नाही.
2. योजनेचे फायदे आणि नुकसान भरपाई (Benefits)
Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana अंतर्गत खालीलप्रमाणे आर्थिक मदत (नुकसान भरपाई) प्रदान केली जाते:
१) अपघाती मृत्यू: रु. २,००,०००/- (२ लाख रुपये) २) अपंगत्व आल्यास: रु. १ लाख किंवा २ लाख (खालील प्रमाणे)
- अ) एक अवयव किंवा एक डोळा गमावणे: रु. १,००,०००/-
- ब) दोन हातपाय किंवा दोन डोळे निकामी होणे: रु. २,००,०००/-
- क) एक अवयव आणि एक डोळा गमावणे: रु. २,००,०००/-
3. योजनेसाठी पात्रता (Eligibility Criteria)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- वयोमर्यादा: १० ते ७५ वर्षे वयोगटातील शेतकरी.
- नोंदणीकृत शेतकरी: ७/१२ (सातबारा) उताऱ्याद्वारे पुरावा म्हणून महाराष्ट्रात शेतकरी म्हणून नोंदणीकृत असलेली व्यक्ती.
- कुटुंबाचा समावेश: राज्यातील सर्व दीड कोटी शेतकरी आणि त्यांच्या कुटुंबातील कोणताही १ सदस्य या योजनेसाठी पात्र आहे.
4. योजनेचे अपवाद (Exclusions: लाभ कधी मिळणार नाही?)
खालील कारणांमुळे मृत्यू किंवा अपंगत्व आल्यास Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana चा लाभ मिळत नाही:
- नैसर्गिक मृत्यू
- आधीपासून असलेले शारीरिक किंवा मानसिक आजार, संसर्ग
- आत्महत्या किंवा आत्महत्येचा प्रयत्न (स्वतःवर लादलेली दुखापत)
- कायद्याच्या कोणत्याही उल्लंघनापासून किंवा गैरवर्तनापासून झालेली कृती
- दारूच्या किंवा अमली पदार्थांच्या प्रभावाखाली झालेला अपघात
- मानसिक अपंगत्व
- आतील अवयवातून रक्तस्त्राव होणे (Internal bleeding)
- मोटार रॅलीमध्ये सहभाग
- गृहयुद्धासह युद्धजन्य परिस्थिती
- सशस्त्र दलात सेवा बजावताना
- तात्काळ लाभार्थीने (वारसाने) केलेली हत्या.
५. अर्ज करण्याची ऑफलाईन प्रक्रिया (Application Process)
या योजनेचा दावा करण्यासाठी ऑफलाईन अर्ज करावा लागतो. याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:
- दावा सादर करणे: संबंधित अपघातग्रस्त शेतकरी किंवा शेतकऱ्याच्या वारसांनी सर्व विहित कागदपत्रांसह संपूर्ण दावा प्रस्ताव ३० दिवसांच्या आत संबंधित ‘तालुका कृषी अधिकारी’ यांच्याकडे सादर करावा.
- प्राथमिक चौकशी अहवाल: अपघातग्रस्त व्यक्तीची प्राथमिक माहिती मिळाल्यानंतर संबंधित महसूल अधिकारी, पोलीस अधिकारी आणि तालुका कृषी अधिकाऱ्यांच्या पथकाने भेट देऊन घटनेच्या ८ दिवसांच्या आत तहसीलदारांना अहवाल सादर करावा.
- छाननी प्रक्रिया: तालुका कृषी अधिकाऱ्याने प्राप्त झालेल्या दाव्यांच्या प्रस्तावांची छाननी करावी आणि पात्र दाव्यांचे प्रस्ताव संबंधित तहसीलदारांकडे सादर करावेत.
- निधीचे वाटप: तहसीलदारांच्या अध्यक्षतेखालील समितीच्या बैठकीत ३० दिवसांच्या आत शेतकरी/शेतकरी कुटुंबातील वारसांना मदत देण्याचा निर्णय घेतला जाईल. त्यानंतर संबंधित तालुका कृषी अधिकाऱ्यांमार्फत अपघातग्रस्त शेतकरी किंवा वारसांच्या बँक खात्यात ई. सी. एस. (E.C.S. / DBT) च्या माध्यमातून निधी दिला जाईल.
६. आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana चा दावा करण्यासाठी खालील कागदपत्रे आवश्यक आहेत:
- ७/१२ उताऱ्याद्वारे पुरावा (महाराष्ट्रात शेतकरी म्हणून नोंदणीकृत व्यक्ती).
- गाव नमुना क्रमांक ६-डी (फेरफार).
- गाव नमुना क्रमांक ६-सी.
- वयाचा पुरावा (जन्म प्रमाणपत्र किंवा शाळा सोडल्याचे प्रमाणपत्र इ.).
- मृत्यू प्रमाणपत्र (अपघाती मृत्यू झाल्यास).
- प्रथम तपास अहवाल (एफ. आय. आर. / FIR).
- पोलिसांचा चौकशी अहवाल / घटनास्थळाचा पंचनामा.
- शवविच्छेदन अहवाल (Postmortem Report).
- व्हिसेरा अहवाल (आवश्यक असल्यास).
- अपंगत्व प्रमाणपत्र (अपंगत्व आल्यास).
Full Details: कृषी विभाग
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. या दावा योजनेअंतर्गत कोणत्या शेतकऱ्यांना फायदा होतो? १० ते ७५ वर्षे वयोगटातील महसूल नोंदींनुसार राज्यातील सर्व नोंदणीकृत खातेधारक शेतकरी. तसेच, शेतकरी कुटुंबातील खातेधारक म्हणून नोंदणीकृत नसलेला कोणताही १ सदस्य (उदा. पत्नी/पती, अविवाहित मुलगी, आई, मुलगा, वडील).
२. Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Yojana अंतर्गत किती लाभ मिळतो? या योजनेअंतर्गत अपघाती मृत्यू झाल्यास २ लाख रुपये, आणि अपंगत्व आल्यास १ लाख ते २ लाख रुपयांपर्यंतचा लाभ मिळतो.
३. अपघाती योजनेत कोणत्या गोष्टींचा समावेश नाही? नैसर्गिक मृत्यू, आत्महत्या, दारूच्या नशेत झालेला अपघात, आणि आजारपणामुळे आलेला मृत्यू यांचा यात समावेश नाही.
४. सामायिक शेती असलेले शेतकरी या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात का? होय, जर त्यांची महसूल दप्तरी (७/१२ उतारा आणि फेरफार) नोंद असेल, तर ते या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
५. योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी कोणाशी संपर्क साधावा? योजनेचा दावा प्रस्ताव दाखल करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी किंवा त्यांच्या वारसांनी संबंधित ‘तालुका कृषी अधिकारी’ यांच्या कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
६. दावा प्रस्ताव सादर करताना शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घेतली पाहिजे? अपघात घडल्यापासून ३० दिवसांच्या आत सर्व योग्य कागदपत्रांसह (FIR, पंचनामा, ७/१२) दावा प्रस्ताव तालुका कृषी अधिकाऱ्याकडे सादर करणे आवश्यक आहे.
७. दाव्यांच्या प्रस्तावाला मान्यता देणारी व्यवस्था कोणती आहे? दाव्यांचे निराकरण करण्यासाठी आणि त्यांना अंतिम मान्यता देण्यासाठी संबंधित तहसीलदारांच्या अध्यक्षतेखालील समिती काम करते.
८. या योजनेसाठी अर्ज वर्षभर खुले असतात का? होय, ही योजना दररोज २४ तासांसाठी लागू असते. अपघात घडल्यास विहित मुदतीत दावा दाखल करावा लागतो.
९. अर्ज शुल्क किती आहे? ही शासनाची योजना असून, यासाठी कोणतेही अर्ज शुल्क आकारले जात नाही. मदत थेट शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होते.
